ادبیات شفاهی مردم استان سمنان و آداب و رسوم عشایر ساکن در این منطقه، دارای ایده های خوبی برای نویسندگان است

خانم شیرمحمدلو با توجه به اینکه شما از اعضای تیم پژوهشی و  ویراستار دانشنامه فرهنگ مردم ایران  هستید  . این منبع را چه حد به عنوان مطالعاتی برای پژوهشگران و نویسندگانی که می خواهند  به مسائل بومی بپردازند توصیه می کنید ؟

از آنجا که فولکلور بازتابنده روحیات، خلقیات و دانش و آمال و آروزهای یک ملت است شناخت و مطالعه آن علاوه بر تداوم فرهنگی و استحکام نهادهای اجتماعی مردم، در تقویت خلاقیت های هنری و آثار ذوقی و ادبی هنرمندان تاثیر بسیار دارد. بن مایه های فرهنگ مردم ایده های گوناگون برای آفرینش های نو با تکیه بر فرهنگ بومی و ملی، برای نویسندگان و هنرمندان به ارمغان خواهد آورد.  بهره گیری از این موتیف ها و دست یابی به ذات ساده و صمیمی عناصر فولکلور در ادبیات داستانی، به باورپذیری و فضاسازی ملموس و نیز زبان اصیل و به دور از تکلف منجر خواهد شد. با مطالعه مداخل این دانشنامه، افزون بر شناخت کلی این عناصر، با منابع دست اول  برای مطالعه بیشتر و همچنین پژوهش های موجود برای تحلیل و برررسی تئوریک این آثار آشنا خواهیم شد. اینجانب طی شش سال گذشته در مراحل پژوهش، تشکیل پرونده، تالیف و بررسی منابع، نمونه خوانی و ویرایش با این دانشنامه همکاری داشته ام، به طور قطع و یقین می توانم اظهار کنم که در تمامی مداخل این دانشنامه، ساحت ادبیات شفاهی به مثابه یکی از بخش های اصلی پژوهش همچون پیشینه، واژه شناسی و تاریخ هر موضوع مورد مطالعه قرار گرفته است. به دیگر سخن، موضوع هر مدخل در ترانه ها، افسانه ها و قصه ها، متل ها و ضرب المثل ها و دیگر عناصر ادب شفاهی بررسی شده است. لذا با مطالعه بیشتر مداخل دانشنامه اطلاعاتی از این دست می توان یافت که خود می توانند ایده ها و سرنخ هایی به نویسندگان عزیز بدهند

این دانشنامه دارای چه مدخل هایی است و تا کنون چند جلد از  آن منتشر شده و آیا پیش از این چنین پروژه ای در کشور انجام شده است ؟ 

دانشنامه فرهنگ مردم  حدود 3000 مدخل دارد که این مداخل با مطالعه آثار و منابع تاریخی، اجتماعی، تک نگاری ها و پژوهش های میدانی منتشر شده و مطالعه کتاب های مربوط به تاریخ و جغرافیا و فرهنگ مردم شهرها و روستاهای ایران تنظیم شده است. مداخل این دانشنامه همچون فرهنگ مردم که گستره ای به اندازه وسعت زندگی انسانی است گوناگونی و تنوع بسیاری دارد و موضوعات مرتبط با مفاهیم مرتبط با ابعاد مادی و غیر مادی زندگی انسان، مراسم، جشن ها، ادبیات شفاهی، هنرهای مردمی، مشاغل، نهادهای اجتماعی و دیگر موارد را در بر می گیرد. تا آنجا که بنده اطلاع دارم تا کنون چنین پروژه ای با ویژگی های خاص این مجموعه در کشور انجام نشده است. 

شما با توجه به اینکه هم داستان نویس هستید و هم پروژه های  مردم شناسی را در سالیان گذشته در استان سمنان و استان های مجاور آن انجام داده اید  ، چه ویژگی مردم شناختی در این مناطق می تواند به عنوان متریال یا طرح اولیه  داستان نویسی یا نگارش رمان مورد استفاده قرار گیرد ؟

بله. با توجه به قدمت منطقه قومس و استان سمنان از نظر تاریخی و نیز زبان مردم این استان که شباهت بسیاری به زبان فارسی باستان دارد و واژه های اصیل در آن به وفور یافت می شود ، بررسی ادبیات شفاهی مردم این استان و نیز آداب و رسوم عشایر ساکن در این منطقه می تواند مواد خام و ایده هایی در اختیار نویسندگان بگذارد. در این زمینه دو کتاب « آداب و رسوم مردم سمنان»  از محمد احمد پناهی سمنانی و «فرهنگ مردم شاهرود» از علی اصغر شریعت زاده مجموعه ای بسیار ارزشمند از فرهنگ مردم در بر دارند.  برخی مراسم خاص این منطقه همچون آیین شمع و چراغ و نیز منبر خانه های زنانه در شاهرود و نیز آیین های سوگواری محرم در سمنان از مراسم قابل ذکر در این منطقه محسوب می شوند.

در دانشنامه فرهنگ مردم ایران تا کنون پرونده ای جهت فرهنگ  شفاهی ، متل ها ، افسانه ها و دیگر شاخه های ادبیات فولکلور تشکیل شده است؟

چنانچه می دانید دانشنامه فرهنگ مردم  به عنوان یکی از پروژه های مرکز دایره المعارف بزرگ  اسلامی، بر پایه اصول دانشنامه نگاری و ضوابط این مرکز تعریف و تدوین شده است. بنابراین،  روند تهیه مقالات پس از گزینش عناوین، طی تشکیل پرونده های علمی با بهره گیری از منابع تحقیقی و تاریخی دست اول و داده های معتبر آغاز می شود. سپس پرونده علمی برای نگارش در اختیار مولف قرار می گیرد و آنگاه مقاله در مراحل ویرایش علمی، بررسی منایع، مقابله، ویرایش فنی، نمونه خوانی و ملاحظات نهایی مرتب مورد بازبینی و بررسی های مداوم قرار می گیرد و تا در پایان مقاله ای جامع و حاوی اطلاعات صحیح در اختیار مخاطبان قرا بگیرد ؛ البته موضوعات مرتبط با مبحث ادبیات شفاهی نیز ذیل مداخل بسیاری در این دانشنامه منظور گشته است. مداخلی کلی همچون ادبیات شفاهی، اشعار عامیانه، ادبیات داستانی، ادبیات جاده ای، ادبیات عامه پسند ،ادبیات کودک و مداخل وابسته همچون ترانه، افسانه، ترانه های کار  یا مداخل مرتبط با عناصر ادبیات شفاهی مانند متل ها، قصه ها مانند دوبیتی، بیت خوانی، حمله خوانی، بچه خوانی، رستم نامه، خسرو نامه، قصه 4 درویش، جنگ نامه، جهانگیر نامه، زرین قبا نامه و بسیار مداخل دیگر.

معمولا از چه منابعی جهت   نگارش چنین فرهنگی که به صورت دقیق فرهنگ بومی یک کشور را از نظر می گذراند  استفاده می شود ؟

با توجه به گستردگی موضوعات و مفاهیم مرتبط با فرهنگ مردم، کتب  و منابع معتبر تاریخی، جغرافیایی، علمی ادبی، عرفانی، پزشکی، کشاورزی و زبان شناسی که معمولا اطلاعات مفید و جامعی درباره فولکلور ، اعتقادات و آداب و رسوم مردم ایران در ادوار مختلف تاریخی دارند. سفرنامه و یادداشتهای سیاحان و نیز کتابهای موجود درباره فرهنگ مردم و کتابهای تاریخ محلی مناطق مختلف ایران نیز از منابع اصلی برای بررسی و گردآوری داده ها به شمار می آیند.

با توجه به فعایت های مردم شناسی شما در نواحی مختلف کشور  تا چه اندازه داستان های شما با مضامین بومی همراه می شود؟

به طور قطع و یقین هر داستان نویس شیوه های نگارشی خاص خود را دارد و در داستان های هر نویسنده یک یا چند عنصر از عناصر داستان با قوت بیشتری جلوه دارند. در بیشتر داستان های خود معمولا بر ساختارهای زبان و لحن توجه بیشتری دارم به ویژه زبان روایت و نیز زبان گفتار شخصیت ها. به عادت در زندگی روزمره نیز به گفتار اطرافیانم توجه می کنم و البته به دلیل مراجعه روزانه به منابع و کتابهای فرهنگ مردم در حین کار، سعی در به کار بردن برخی ظرافتهای زبان گفتار جامعه در داستان دارم. همچنین شیوه های روایتی موجود در افسانه ها قصه ها و حکایت های محلی و قومی منبع بسیار ارزنده برای الهام و اجرا در داستان نویسی هستند.

دانشنامه مردم نهایتا چند جلد خواهد شد و تا چه زمانی آماده  سازی تمام آن به طول خواهد انجامید ؟

دانشنامه فرهنگ مردم ایران در ده جلد برنامه ریزی شده و که تا کنون چهار جلد آن به چاپ رسیده است