اقتصاد هنر انقلابی را دریابید!

شهید آوینی، که پیش از تحول، فضایی متفاوت از فضای هنر انقلابی را تجربه کرده بود، در بیانی از هنر روشنفکرانه متظاهر به دانایی ابراز بیزاری می‌کند. به نظر شما از دیدگاه شهید آوینی، نقطه تعارض هنر انقلابی و هنر روشنفکرانه به معنای مذموم کلمه چیست و هنر روحانی در تعریف شهید آوینی چه مولفه‌هایی دارد؟

همانطور که اشاره کردید، شهید آوینی دو دوره متفاوت از زندگی را تجربه کردند. تجربه اول، هنر روشنفکرانه‌ای بود که بعد از سالها، امروز خیلی از هنرمندان به آن مبتلا شدند یا به عبارتی - هنر برای هنر- (Art for art sake) اصطلاحی است برای توصیف افراط کاری‌هایی که هیچگاه لازم نمی داند در خدمت هیچگونه هدف ضمنی خاصی باشد و اصولاً باید گفت که هیچ گونه رابطه‌ای با اخلاق نداشته و خود را به طرز اندیشه معینی مقید نمی‌کند.

و در تجربه دوم مرحله؛ هجرت از "ناکجا آباد" به "آباد" بود. "آبادی" که برای خیل عظیمی از هنرمندان مالف و مامن فکر تازه ای از هنر را در آن زمان متبلور ساخت. 

شهید آوینی، در امتداد همین مسیر، به این شناخت رسید که "خلق" تنها رویکرد بصری نبوده که شاکله شکل گیری هنر را نمایه کند. بلکه در کنار هر "خلق" نیاز به مقوله دیگری تحت عنوان "خُلق" وجود دارد. 

امروزه متاسفانه برخی از هنرمندان؛ در یک رویکرد عاریه گرفته شده ی ابتر، کارکردهای هنری را به گونه ای شکل دهی می کنند که در پایان کار، خودشان هم نمی توانند تعریفی درست از اثر بجا مانده برای مخاطب ارائه دهند. این نمایه ی تصویری در بهترین حالت ممکن، شاید چینشی شاخص از مبانی تجسمی باشد که مستظهر به عناصر چشمی صرف است و جز این، چیز دیگری از آن مستفاد نمی‌شود؛ حال آن که هنر روحانی و به تبع آن هنر انقلاب، هنری است که نسبت به زمانه، موضعی روشن و درست دارد. از همین‌روست که رهبر معظم انقلاب با اشراف خود بر موضوعات هنری؛ هنرمندان را به موضعگیری بهنگام در برابر وقایع روز فرا می خواند.

هنرمند امروز باید به تبعیت از این تفکر، نگاه خلاقانه خود را مثله کرده و دوباره ی دیگری را بازنمایی نماید. باره- ای که با نگاهی روزآمد و مبتنی بر دین، سنت حق، ارزش ها و کرامات انسانی و... با رویکردهای نظام و انقلاب، ذات هنری خود را بازسازی کنند.

هنر تکنیک‌محور به جای هنر محتوامحور...

شهید آوینی، زبان هنر را، زبان قرب و شهود می‌‌خواند؛ اولا با این معیار، زبان امروز هنر واجد چه ویژگی‌هایی است و ثانیا به نظر شما کارکردهای مبتنی بر نیازهای روز در هنر امروز متجلی هست یا خیر؟

متأسفانه ما در عرصه هنر، به یک " دور باطل تکرار" دچار شده‌ایم. تکراری که خود هنرمند نیز می داند! خیلی از اوقات هم سعی بر این دارد که از آن فرار کند. اما در فراسوی دیگر ، دستخوش دست افزارهایی می شود که وی را تنها به سمت زیباشناسی پیش می برد که اثر را از زاویه ی دیگری برای وی و مخاطب به نمایش می گذارند. و این "توارد" در ذهن مخاطب بوجود می آید که با یک اثر کپی و تکراری دیگری روبرو است.

متاسفانه هنر امروز ما، بیش و پیش از اینکه به سمت تولید محتوا سوق پیدا کند، به سمت تکنیک و موضوع گرایش پیدا کرده است. موضوعی که تنها تکنیک را طلب نموده و تکنیکی که موضوعی را در دل خود به کلی هضم کرده است. همین امر باعث می شود که در خیلی از موارد، هنرمند ما نیز گرایش‌های نه چندان صواب را در آثار خود اتخاذ می کند. امروز کارکردهای مبتنی بر نیازهای روز را در هنر لحاظ نکرده‌ایم. هنوز در آثار خیلی ها مشخص نشده است که مفاهیمی همچون خانواده، زندگی، دوست و دشمن، عدالت، وفای به عهد، جوانمردی، دفاع و... چه جایگاهی در هنر آنها دارد.

برای حمایت از آثار هنری انقلابی، چقدر به قانون عمل می‌شود؟

در شرایطی که دشمن با راه اندازی جشنواره‌هایی همچون«world press photo» که شاکله اصلی آن را لابی‌های صهیونیستی شکل می دهند؛ هر سال آثاری در حوزه «اسلام‌هراسی»، «ایران هراسی»، «سیاه نمایی» و... با معرفی آمریکا به عنوان - ناجی افسانه ای- در جهان، برگزیدگان خود را بر تیتر خبرها می‌نشانند، هستند هنرمندانی، به اعتبار کاذب این دست جشنواره‌ها سعی بر این دارند که گوی رقابت را از دیگری بربایند.

در این میان با این همه هجمه های فرهنگی (جشنواره ها، مسابقات، سالانه ها و...) و قدرت رسانه ای غرب و لابی های صهیونیستی در گستره جهانی و آگراندیسمان کردن مسئله دایه ی دلسوز تر از مادر از سوی دشمنان؛ نهادهایی همچون صدا و سیما از گذشته تا به امروز چقدر توانسته از آثار تولید شده هنرمندان با رویکرد هنر انقلاب اسلامی حمایت لازمه را داشته باشد؟ از سوی دیگر این پرسش هست که مسئولان نهادهای دولتی چقدر به قانون تخصیص تا نیم‌ درصد از بودجه عمرانی دستگاه های دولتی برای خرید آثار هنری عمل می‌کنند؟ باید پرسید چند اثر فاخر در حوزه‌های «شهادت» ، «زنان و خانواده» ، «دفاع مقدس» و ... در حراجی ها و گالری ها خرید و فروش می شود؟ چرا آثار مرتبط با تخریب زنان و حجاب، فشارهای اجتماعی و سیاه‌نمایی اغراق‌آمیز جامعه ایران توسط برخی از گالری ‌دارها با اشتیاق در حراجی های دنیا به فروش گذاشته می‌شود؟

در همین راستا است که باید مدیران، مسئولان فرهنگی و هرآنکه می تواند با - اقدام و عمل- چرخ «اقتصاد هنر» را با جدیت هر چه بیشتر به گردش درآورده، تا گستره خلق آثار هنرمندان به بیرون از کشور کشیده نشود. آثاری که به عنوان سرمایه های قابل پس انداز می تواند پشتوانه آتیه در سبد هر خانواده ایرانی باشد.

هنر انقلابی؛ محصول وقایع درونی یک جامعه انقلابی است

شهید آوینی، فرهنگ را، انقلاب‌طلب و تمدن را استقرارطلب عنوان می‌کند؛ به طوری که گویی میان استقرار تمدنی و انقلاب نهفته در ذات فرهنگ تعارضی هست؛ با این حساب نسبت میان هنر انقلاب و تمدن اسلامی چگونه تعریف می‌شود و نقش جغرافیا در برساختن این نوع از هنر چیست؟

وقتی از هنر اسلامی یاد می‌کنیم ، باید به این نکته توجه داشته باشیم که این نوع از هنر، تابع جغرافیا و ماحصل اتفاقاتی است که در درون محدوده ی یک اجتماع شکل می‌گیرد. 

هرچند ممکن است این هنردر برخی از موارد با تعالیم و شریعت اسلام به طور کامل انطباق نداشته باشد، ولی تاثیربسزای فرهنگ و تمدن اسلامی و منطقه‌ای آشکارا در آن نمایان است.

از سوی دیگر پدیده انقلاب؛ در تعریف اکثر اندیشمندان علم سیاست و جامعه شناسی سیاسی، چنین عنوان می شود: انقلاب یک تغییر از پائین به بالا در جامعه است که ضمن تغییرات عمیق در ارکان رژیم وعناصر؛ با مفاهیمی همچون کودتا، شورش، جنبش های رهائی بخش و اصلاحات همراه خواهد بود .

در این میان برای شکل گیری یک انقلاب، قاعدتا «علل» و چرایی آن برای توده مردم و همراهان کاملا ملموس بوده و برای اطلاع رسانی و خط دهی منسجم فکری در مسیر هدف، به شیوه های مختلف تبلیغی (صوت، تصویر، فیلم ،نوشته و...) تجهیز باشد تا شکل گیری انقلاب با بهترین راهکارهای تصویری و شنیداری، اثر خود را تا پایان راه بر مخاطبینش داشته باشد. 

در گذر زمان کم کم این شیوه اطلاع رسانی و تبلیغات ، شاخص های تفکری و کارکردی خاص خود را در نوع ارئه مفهوم و محتوا شکل خواهد داد که از آن پس از آن به "هنر انقلابی" یاد می کنند و رویکردهای هنری ویژه زمان خود را در قالب های مختلف متبلور می‌کند.

این روند را می توانید در شکل گیری نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران به طور وضوح ببینید . زمانی عده‌ای با هنر خود می‌کوشیدند، سخنان و رهنمود های حضرت امام خمینی(ره) را به زیبایی هرچه تمام‌تر به طرق مختلف (پوستر، نوشته، کلیشه، خط و...) به دست مردم برسانند.

در نهایت چنین باید گفت که شکل گیری هر انقلاب نیز با توجه به نوع تمدن، در گذر زمان (دین، آیین ها، سنن، پیشرفت مادی و معنوی و...) تابع شرایط جغرافیایی محیط است؛ که این مهم می تواند شامل یک تمدن اسلامی نیز باشد. تمدنی که داشتن روحیه جهادی پیش نیاز تحول در فرهنگ، دانش، اقتصاد و هنر به عنوان پایه‌های این تمدن محسوب می شود.

بنابر این «هنر انقلابی» می تواند در دل هر تمدن و فرهنگی شکل بگیرد که ممکن است اسلامی هم نباشد. 

در تمدن ایستا؛ تفکر جدیدی خلق نمی‌شود

تمدن، ضمن این که دارای نوعی ثبات است، از ایستایی مبراست؛ چرا که اگر تمدن واجد صفت ایستایی باشد قاعدتا خلق تفکر جدید در آن شکل نخواهد گرفت. هنگامی که شما به گذشته بازمی‌گردید و تاریخ هنر اسلامی را ورق می‌زنید، نوعی تغییر را در خلق آثار هنری مشاهده می‌کنید که دستخوش تحولات منطقه و شرایط زمانی و مکانی می باشد. در همین راستا اگر تمدن و فرهنگ در تقابل یا ایستا باشند، نمی‌توانند به سمت جلو حرکت کرده و شاکله وجودی یک تفکر جدید و مانا را خلق کنند.

با توجه به در پیش بودن هفته هنر انقلاب اسلامی، برای سه روز نخست این هفته، چه برنامه‌هایی را تدارک دیده‌اید؟

در روز جمعه، روز هنر انقلاب اسلامی و سالروز شهادت سید مرتضی آوینی، که روز «هنر انقلاب، ایثار و شهادت» نام گرفته است؛ چاپ و توزیع ویژه‌نامه معرفی حوزه هنری، ساختار و فعالیت های آن در یک سال گذشته در بین نمازگزاران را خواهیم داشت.

روز شنبه هفته آینده، روز «هنر انقلاب و ولایت و رهبری» نام گرفته است و در این روز کارکنان حوزه‌های هنری سمنان و شاهرود، به همراه بسیج هنرمندان استان، با آرمان‌های شهدا در شاهرود و سمنان تجدید میثاق می‌کنند.

همچنین در این روز نشست شعر خوانی هنرمندان استان با حضور حضرت آیت‌الله شاهچراغی، نماینده محترم ولی‌فقیه در استان برگزار می شود. و در ادامه هنرمندان دیداری صمیمی با استاندار محترم سمنان خواهند داشت و مشکلات خود را با آقای دکتر خباز در میان خواهند گذاشت. 

عصر روز شنبه، ده‌نفر از کارتونیست‌های بجنوردی، برای برگزاری کارگاه کارتون و تبادل تجربه در سمنان به استان وارد شده و مدت سه روز در خدمت این عزیزان در شاهرود و سمنان خواهیم بود.

در ضمن پیش از برگزاری این کارگاه، نمایشگاهی از آثار این هنرمندان برپا می شود. 

روز یکشنبه نیز، روز «هنر انقلاب و سید شهیدان اهل‌ قلم» نام گرفته است که در این روز نمایشگاه آثار منتخب جشنواره پوستر جنگ نرم برپا خواهد شد. در این روز از پنج فیلم کوتاه و انیمیشن حوزه هنری استان که در سال گذشته تولید شده است، در گالری خورشید و سالن ماه، رونمایی می‌شود.

روز چهارشنبه نیز کارگاه یک روزه از خوشنویسان استان در شاهرو را خواهیم داشت.

حمایت از آثار تصویری کوتاه؛ رویکرد حوزه هنری در سال 1395

و سخن آخر.

حوزه هنری کشور و استان در حیطه گسترش هنر انقلاب، همواره پای کار بوده و خواهد بود که آثار و فعالیت های آن را کما بیش در برد رسانه ای کشور دیده اید. اما به دلیل کمبود اعتبارات، توان مالی برای مقابله با این همه هجمه‌ها علیه انقلاب و هنر انقلاب کافی نیست و ما شرمسار هنرمندانی هستیم که نتوانسته‌ایم آنطور که باید برای خلق یک اثر هنری، آنان را یاری کنیم؛ از این روی سعی ما در سال جدید، علاوه بر کارکرد های جاری حوزه ؛ دفاع مقدس، انقلاب اسلامی ، خانواده با محوریت کودک، سبک زندگی ، معماری اسلامی و... حمایت از آثار کوتاه اما فاخر و اثرگذار خواهد بود. اگرچه در صورت بودن کارهای بلند سینمایی با موضوع محلی در چارچوب و رویکردهای حوزه هنری پس از تایید از سوی مرکز نیز حمایت های لازمه را خواهیم داشت.